Stadionverlichting
Stadionverlichting bepaalt of een wedstrijd knalt, op de tribune en op televisie. Al meer dan dertig jaar verzorgen we complete LED stadionverlichting voor profclubs, gemeenten en grote sportaccommodaties, tot op het niveau van UEFA, FIFA en tv-uitzendingen, in binnen- en buitenland. We rekenen de horizontale en verticale lichtniveaus door, leveren een flikkervrij en gelijkmatig lichtbeeld voor de camera’s en regelen het complete traject van lichtplan tot installatie, nameting en onderhoud. Zo staat je stadion er niet alleen fel bij, maar presteert het ook precies volgens de norm.
Stadionverlichting in 4 stappen
Van eerste locatiebezoek tot een stadion dat klaar is voor de camera
1. Locatiebezoek & advies
We komen bij je op locatie en bekijken het stadion tot in detail, van de dakconstructie en de tribunerand tot de bestaande armaturen, de bekabeling en de cameraposities. We bespreken op welk niveau er gespeeld wordt en of er tv-opnames zijn, want een clubwedstrijd stelt heel andere eisen dan een internationale wedstrijd voor de camera. Zo weten we precies welke lichtniveaus, opstelling en aansluitwaarde nodig zijn en leggen we de basis voor een plan dat bij jouw ambitie past.
2. Lichtplan op maat
We maken een lichtplan op maat en berekenen met een lichtsimulatie de horizontale en verticale lichtniveaus, de gelijkmatigheid en de kleurweergave, afgestemd op de eisen van jouw bond en op de camera’s. Daarin bepalen we het aantal armaturen, de posities op het dak of de tribune en de aansturing, en houden we rekening met een flikkervrij beeld en met lichthinder naar de omgeving. Je ontvangt een helder plan met de opstelling en een offerte met de verwachte energiebesparing en terugverdientijd.
3. Installatie van de verlichting
Onze VCA gecertificeerde monteurs verzorgen de montage van de armaturen op het dak, de tribunerand of hoge masten en sluiten de installatie en de besturing aan, volgens de geldende veiligheids- en bouwnormen. Daarna richten we elke armatuur nauwkeurig in, zodat het licht gelijkmatig op het veld valt en spelers, publiek en camera’s niet worden verblind. We stemmen de werkzaamheden af op de wedstrijdkalender, zodat je zo min mogelijk hinder hebt tijdens de ombouw.
4. Nameting & onderhoud
Na de installatie meten we op het veld of de horizontale en verticale lichtniveaus, de gelijkmatigheid en de kleurweergave daadwerkelijk aan de eisen voldoen, en leggen we dat vast in een meetrapport voor je bond. Ook de lichthinder naar de omgeving controleren we. Met een onderhoudscontract, periodieke inspectie van de constructie en waar gewenst monitoring op afstand blijft de installatie jarenlang veilig en op broadcastniveau presteren.
De techniek achter een stadion op tv-niveau
In een stadion is verlichting pure techniek, want alles wat het publiek en de camera zien hangt ervan af. Oudere gasontladingslampen hebben minuten opwarmtijd nodig, komen na een stroomdip niet meteen terug en flikkeren zichtbaar zodra een camera in slowmotion draait. Moderne LED stadionverlichting rekent met al die beperkingen af. De armaturen branden direct op vol vermogen, herstarten meteen na een spanningsonderbreking en blijven flikkervrij tot in de hoogste camerasnelheden, zodat elke herhaling strak blijft. Ze houden bovendien jarenlang hun lichtopbrengst vast, waar conventionele lampen al na een paar duizend branduren fors terugvallen. En doordat je het licht per armatuur richt en aanstuurt, haal je de vereiste verticale lux richting de camera’s, een hoge kleurweergave voor natuurgetrouwe clubkleuren en weinig verblinding voor spelers en publiek, allemaal binnen één installatie.
Naast het beeld telt de exploitatie. LED verlaagt niet alleen het verbruik per branduur, maar ook de benodigde aansluitwaarde, omdat er geen zware startstroom nodig is zoals bij gasontlading. Buiten de wedstrijd dim je de installatie of schakel je hele delen uit, en met lichtmanagement stuur je precies aan wat op dat moment nodig is. Datzelfde systeem biedt bovendien mogelijkheden voor beleving. In overleg zijn dynamische lichtshows in de clubkleuren mogelijk, bijvoorbeeld bij de opkomst, een doelpunt of het eindsignaal, gekoppeld aan muziek of het scorebord. Zo versterk je de sfeer en ontstaan er nieuwe commerciële mogelijkheden rond wedstrijden en evenementen.
Lichtniveaus en normen voor stadions
Hoeveel licht een stadion nodig heeft, hangt af van het niveau van de competitie en of er tv-opnames worden gemaakt. UEFA werkt met vijf verlichtingsniveaus, van Level D voor de lagere kwalificatierondes tot Elite level A voor finales en het EK-eindtoernooi. Het verschil zit niet alleen in het horizontale licht op het gras, maar vooral in het verticale licht richting de camera’s, want dat bepaalt hoe scherp de gezichten en bewegingen van spelers in beeld komen. Zonder tv-opnames volstaat een horizontale verlichtingssterkte vanaf ongeveer 350 lux. Onderstaande waarden komen uit de UEFA Stadium Lighting Guide. De exacte eisen leggen we per competitie vast in het lichtplan.
| UEFA niveau | Horizontaal (veld) | Verticaal (camera) | Voorbeeld competitie |
|---|---|---|---|
| Level D | > 800 lux | > 350 lux | Kwalificatie-, jeugd- en vrouwencompetities |
| Level C | > 1.200 lux | > 700 lux | Hogere kwalificatierondes |
| Level B | > 1.400 lux | > 1.000 lux | Groepsfase, play-offs, EK-kwalificatie |
| Level A | > 1.500 lux | > 1.250 lux | Champions League groepsfase, UEFA Super Cup |
| Elite level A | > 2.000 lux | > 1.500 lux | Finales en EK-eindtoernooi |
Alleen genoeg lux is niet genoeg. Minstens zo belangrijk is de gelijkmatigheid, de verhouding tussen het donkerste en het gemiddelde punt op het veld. UEFA vraagt op de hogere niveaus een gelijkmatigheid van meer dan 0,70. Daarnaast telt de kleurweergave, uitgedrukt in de Ra of CRI. UEFA vraagt minimaal 80, en voor een nog natuurgetrouwer tv-beeld ga je richting 90 of hoger. De kleurtemperatuur ligt tussen 5.000 en 6.200 kelvin, een helder daglichtwit dat scherp en neutraal oogt. Al deze eisen samen staan in de UEFA Stadium Lighting Guide, naast de sportverlichtingsnorm NEN-EN 12193 en de richtlijnen van FIFA en de KNVB.
Hulp bij subsidie en financiering
Een stadion of sportaccommodatie verduurzamen met LED valt vaak onder een of meerdere subsidieregelingen, en die zijn soms te combineren. Voor amateursportverenigingen is de BOSA de bekendste, een rijksregeling die een deel van de kosten voor verduurzaming en dus ook voor LED verlichting vergoedt. Gemeenten en beheerders van maatschappelijk vastgoed kunnen terecht bij de DUMAVA, en commerciële clubs of exploitanten profiteren via de EIA van een fiscale aftrek op energiezuinige investeringen. Daar bovenop bestaan er soms gemeentelijke of provinciale potjes die je kunt stapelen.
De exacte percentages, bedragen en voorwaarden verschillen per regeling en per jaar, dus we controleren per project wat op dat moment geldt en welke combinatie het meeste oplevert. We adviseren je over de route die bij jouw situatie past en nemen de aanvraag zoveel mogelijk uit handen, van de onderbouwing tot de indiening.
Stadions die al onder ons licht spelen
Verschillende profclubs vertrouwen voor hun verlichting op ons, van stadions die live op televisie te zien zijn zoals die van RKC Waalwijk en Go Ahead Eagles tot het trainingscomplex van AZ. Onze stadionverlichting draait op de techniek van onze partners Philips en AAA-LUX, die tot in de Champions League wordt ingezet. Of het nu om een enkele tribuneopstelling gaat of om een volledig uitgelicht hoofdveld, we leveren de kwaliteit die de camera en het publiek verwachten.
Klaar voor de aftrap?
Wil je een bestaand stadion verduurzamen of richt je een nieuwe accommodatie in? We denken met je mee van het eerste lichtplan tot de aftrap. We bekijken de locatie, bepalen de juiste horizontale en verticale lichtniveaus voor jouw competitie en de camera’s en brengen de mogelijkheden voor LED, lichtmanagement en onderhoud in kaart. Benieuwd wat topverlichting voor jouw stadion oplevert? Plan een gratis adviesgesprek of bel gerust, dan schakelen we snel.
Veelgestelde vragen over stadionverlichting
Hoeveel lux heeft een stadion nodig?
Een stadion heeft doorgaans 500 tot 2.000 lux nodig, afhankelijk van het niveau en of er tv-opnames zijn. Voor een clubwedstrijd zonder camera’s ligt het vaak tussen 350 en 500 lux, voor een tv-uitzending is 1.000 lux of meer nodig en voor internationale topwedstrijden loopt het op tot ongeveer 2.000 lux. Het gaat daarbij niet alleen om het licht op het gras, maar ook om het verticale licht richting de camera’s. In een lichtplan bepalen we de exacte waarden voor jouw competitie en bond.
Wat is het verschil tussen horizontale en verticale lux?
Horizontale lux is het licht dat op het speelveld valt, gemeten op de grond. Verticale lux is het licht dat een verticaal vlak raakt, zoals het gezicht van een speler of een bal in de lucht, gemeten richting de camera. Voor het spel zelf telt vooral de horizontale verlichtingssterkte, maar zodra er camera’s zijn wordt de verticale minstens zo belangrijk, want die bepaalt hoe scherp en helder spelers in beeld komen. Een goed stadionlichtplan houdt beide waarden en hun onderlinge verhouding in balans.
Voldoet stadionverlichting aan de eisen van UEFA, FIFA en de KNVB?
Ja, mits het lichtplan daarop wordt ontworpen. We werken volgens de sportverlichtingsnorm NEN-EN 12193 in de hoogste klasse en vullen die aan met de specifieke richtlijnen van UEFA, FIFA en de KNVB. Die stellen eisen aan de horizontale en verticale lux, de gelijkmatigheid, de kleurweergave en de flikkervrijheid voor televisie. Na de installatie meten we alles na en leggen we in een meetrapport vast dat de installatie aan de eisen van jouw competitie voldoet.
Wat is flikkervrije verlichting en waarom is dat belangrijk voor televisie?
Flikkervrije verlichting geeft een constant lichtniveau zonder de snelle schommelingen die je oog niet opmerkt, maar een camera wel. Bij superslowmotion en HD- of 4K-beelden zorgt gewone verlichting anders voor donkere banden of zichtbaar flikkeren in de herhaling. Moderne LED stadionverlichting werkt met drivers die speciaal zijn ontworpen om flikkervrij te blijven, ook bij hoge camerasnelheden. Zo blijft elk beeld strak, van de live-uitzending tot de slowmotion herhaling.
Waarom is een hoge kleurweergave (CRI) belangrijk in een stadion?
De kleurweergave-index, of CRI, geeft aan hoe natuurgetrouw kleuren onder het licht overkomen, op een schaal tot 100. UEFA vraagt minimaal 80, en voor een natuurgetrouw tv-beeld wil je richting 90 of hoger, zodat clubkleuren, tenues, reclameborden en het gras kloppen, zowel op de tribune als op televisie. Bij een lage CRI ogen beelden dof en grauw en wordt het lastiger om het spel te volgen. Daarom kiezen we armaturen met een hoge en stabiele kleurweergave die niet terugloopt naarmate ze ouder worden.
Wat is het verschil tussen stadionverlichting en gewone sportveldverlichting?
Stadionverlichting gaat een stap verder dan gewone sportveldverlichting. Waar een trainingsveld toe kan met een paar honderd lux, vraagt een stadion veel hogere niveaus, verticaal licht voor de camera’s, een hoge kleurweergave en flikkervrije techniek voor televisie. Ook de opstelling verschilt, want in een stadion hangt de verlichting meestal op het dak of langs de tribune in plaats van op losse masten rond het veld. Kort gezegd is stadionverlichting gemaakt voor topsport, publiek en camera’s tegelijk.
Hoeveel bespaart LED stadionverlichting?
LED verlaagt het energieverbruik van een stadion aanzienlijk ten opzichte van conventionele verlichting, terwijl je juist meer en beter licht krijgt. De winst komt uit de hogere efficiëntie, uit slimme aansturing waarmee je alleen op vol vermogen brandt als het nodig is, en uit een lagere benodigde aansluitwaarde omdat er geen zware startstroom nodig is. Daar bovenop dalen de onderhoudskosten, want LED gaat jarenlang mee en verliest nauwelijks lichtopbrengst. Hoeveel je precies bespaart, rekenen we voor jouw stadion uit in een heldere berekening met de terugverdientijd.
Waar hangt de verlichting in een stadion?
In de meeste stadions hangt de verlichting op het dak of langs de bovenrand van de tribunes, in een doorlopende lichtlijn of in clusters. Zo valt het licht van dichtbij en onder een gunstige hoek op het veld, wat schaduwen en verblinding beperkt en een gelijkmatig beeld geeft. Bij open of kleinere stadions gebruiken we soms hoge masten in de hoeken van het veld. De beste opstelling hangt af van de bouw van het stadion en bepalen we in het lichtplan.
Hoe voorkom je verblinding en lichthinder rond een stadion?
Verblinding en lichthinder beperk je door de armaturen nauwkeurig te richten en af te schermen, zodat het licht op het veld valt en niet in de ogen van spelers, publiek of omwonenden. Moderne LED armaturen hebben daarvoor lenzen en interne afscherming die het strooilicht sterk terugdringen. Omdat stadions vaak in bewoond gebied staan, rekenen we de lichthinder naar de omgeving vooraf door en meten we die na de installatie na. Zo blijft de overlast voor de buurt binnen de norm terwijl het veld optimaal verlicht is.
Kun je bestaande stadionverlichting ombouwen naar LED?
Vaak wel. In veel stadions kun je de bestaande lichtposities en draagconstructie hergebruiken en alleen de oude armaturen vervangen door moderne LED. Of dat kan, hangt af van de staat van de constructie, de bekabeling en de lichtniveaus die je voor televisie en competitie wilt halen. We beoordelen de bestaande situatie eerst ter plaatse en berekenen wat haalbaar is. Zo weet je of ombouwen volstaat of dat een nieuwe opstelling meer oplevert.