Wat zijn de NOC*NSF normen voor sportveldverlichting?

Voor een club, gemeente of accommodatiebeheerder is het belangrijk om die normen te kennen, want alleen verlichting die eraan voldoet wordt door de sportbond goedgekeurd voor wedstrijden. In dit artikel leggen we uit wie de normen opstelt, welke eisen er precies gelden en hoe je zorgt dat je veld eraan voldoet. Sinds 1992 leggen we sportvelden aan die aan deze normen voldoen, van trainingsveld tot wedstrijdniveau.

Wie stelt de NOC*NSF normen voor sportveldverlichting op

Achter de term NOC*NSF normen voor sportveldverlichting zitten eigenlijk drie partijen die samenwerken. Het helpt om te weten wie wat doet, want dan snap je ook waarom de eisen zijn zoals ze zijn.

NOC*NSF is de koepel van de Nederlandse sport. Voor sportaccommodaties geeft de koepel normbladen uit waarin staat waaraan velden, banen en installaties moeten voldoen, en voor verlichting verwijzen die normbladen naar de officiële lichtnorm. De afzonderlijke sportbonden, zoals de KNVB voor voetbal, de KNHB voor hockey en de KNLTB voor tennis, nemen die eisen over en bepalen welk niveau nodig is om op hun competitieniveau te mogen spelen.

De inhoudelijke basis is de Europese norm NEN-EN 12193, voluit de norm voor licht en sportverlichting. Die norm legt vast welke meetbare eisen er gelden en verdeelt sporten en niveaus in drie verlichtingsklassen. NOC*NSF en de bonden bepalen dus vooral welke klasse voor jouw situatie geldt, terwijl de norm zelf invult wat die klasse aan licht, gelijkmatigheid, verblinding en kleurweergave betekent.

Kort gezegd bepaalt de sport en het niveau waarop je speelt welke klasse van toepassing is, en die klasse bepaalt vervolgens welke exacte eisen de NOC*NSF normen aan je sportveldverlichting stellen.

De vier eisen waar sportveldverlichting aan moet voldoen

De norm kijkt naar veel meer dan alleen de hoeveelheid licht. Sportveldverlichting wordt volgens de NOC*NSF normen beoordeeld op vier punten, en pas als ze alle vier in orde zijn, voldoet je veld aan de norm.

De verlichtingssterkte is de bekendste eis en wordt uitgedrukt in lux, de eenheid voor de hoeveelheid licht die op het veld valt. De norm kijkt daarbij naar de gemiddelde waarde over het hele speelvlak, niet naar een enkel punt. Voor gewone wedstrijden telt vooral het horizontale licht, de hoeveelheid licht die recht op het speelvlak valt. Zodra er camera’s bij komen, meet de norm ook het verticale licht, het licht dat van opzij op de spelers valt. Dat zorgt dat een speler ook van voren goed belicht is en niet in zijn eigen schaduw verdwijnt, wat juist voor de camera belangrijk is.

De gelijkmatigheid zegt hoe egaal dat licht verdeeld is. De norm vergelijkt daarvoor het donkerste punt met het gemiddelde en met het helderste punt. Een hoog gemiddelde helpt je niet als de ene hoek veel donkerder is dan de andere, want juist daar raak je de bal kwijt. Hoe hoger het niveau, hoe strenger de eis aan gelijkmatigheid.

De verblinding gaat over hoe hinderlijk het licht recht in de ogen van spelers en keepers schijnt. Dat wordt uitgedrukt in een verblindingswaarde, waarbij een lagere waarde beter is. Met goede armaturen, de juiste richting en afscherming houd je die waarde binnen de norm.

De kleurweergave, ten slotte, zegt hoe natuurlijk kleuren eruitzien onder de verlichting. Die wordt uitgedrukt in de index Ra op een schaal tot honderd, waarbij een hogere waarde natuurlijker kleuren betekent. Dat is belangrijk om de bal en de lijnen scherp te onderscheiden, en het wordt extra streng zodra er televisiebeelden worden gemaakt. Hoeveel lux en welke waarden er precies per sport gelden, zie je in het overzicht op onze pagina over sportveldverlichting.

Lux alleen is niet genoeg. Je kunt ruim voldoende licht hebben en tóch afgekeurd worden, omdat de gelijkmatigheid, de verblinding of de kleurweergave niet in orde is.

De drie verlichtingsklassen

De norm vertaalt de vraag “op welk niveau speel je” naar drie verlichtingsklassen, en elke klasse stelt eigen eisen aan de vier punten hierboven. Hoe hoger de klasse, hoe strenger die eisen worden.

Klasse III is het basisniveau, bedoeld voor training en recreatief gebruik. De eisen zijn hier het lichtst, omdat het vooral gaat om veilig en prettig kunnen sporten in de avond. Klasse II is bedoeld voor competitie en wedstrijden op regionaal en landelijk niveau. Hier ligt de lat hoger, met meer licht en een strengere gelijkmatigheid, zodat het spel ook onder wedstrijddruk eerlijk verloopt. Klasse I geldt voor topwedstrijden op nationaal en internationaal niveau, tot en met uitzendingen op televisie. Dit is het zwaarste niveau, met de hoogste eisen aan alle vier de punten.

Belangrijk om te zien is dat er bij elke stap omhoog niet alleen meer licht bij komt. Ook de gelijkmatigheid wordt strenger, de toegestane verblinding lager en de vereiste kleurweergave hoger. Bij een uitzending op televisie in klasse I zijn de camera’s genadeloos voor donkere plekken en flauwe kleuren, en juist daarom liggen die eisen zo hoog.

Voor televisie komt er bovendien een eis bij die je met het blote oog niet ziet, namelijk dat het licht flikkervrij moet zijn. Gewone verlichting knippert mee met het stroomnet, en bij een slow-motion herhaling wordt dat zichtbaar als een storend trillend beeld. Op het hoogste niveau is de installatie daarom zo ontworpen dat de camera een rustig en stabiel beeld houdt, ook bij vertraagde herhalingen.

Welke klasse voor jou geldt, bepaalt het hoogste niveau waarop je speelt. Een club die alleen traint heeft genoeg aan klasse III, terwijl een vereniging die competitie speelt op klasse II moet zitten. Wat elke klasse per sport aan exacte waarden betekent verschilt, en dat leggen we vast in het lichtplan.

Waarom de NOC*NSF normen belangrijk zijn voor sportveldverlichting

De NOC*NSF normen voor sportveldverlichting zijn geen papieren formaliteit. Ze raken direct aan de veiligheid, aan het spel en aan wat je met je accommodatie mag.

Het belangrijkste is eerlijk en veilig sporten. Genoeg licht, egaal verdeeld en zonder verblinding, zorgt dat spelers, scheidsrechters en publiek de bal goed kunnen volgen. Donkere plekken of verblinding vergroten de kans op blessures en beïnvloeden de uitslag, en juist dat wil de norm voorkomen.

Daarnaast bepaalt de norm of je op een bepaald niveau mag spelen. Sportbonden keuren een accommodatie voor competitie alleen goed als de verlichting aan de vereiste klasse voldoet. Voldoet je veld niet, dan kun je er wel op trainen, maar geen officiële wedstrijden op dat niveau spelen. Voor een club die ambities heeft is dat een reden om de verlichting op tijd op orde te brengen.

De norm let ook op de omgeving. Sportvelden liggen vaak dicht bij woningen of natuur, en daarom horen bij verantwoorde sportverlichting ook afspraken over lichthinder, zoals de richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde, de NSVV. Door het licht nauwkeurig te richten en strooilicht te beperken, blijf je binnen die richtlijn en houd je de overlast voor omwonenden klein.

Tot slot speelt de norm een rol bij subsidie. Regelingen voor het verduurzamen van sportaccommodaties stellen eisen aan de installatie, en verlichting die aan de norm voldoet maakt de aanvraag een stuk eenvoudiger. Ben je een sportvereniging, dan kijken we of je in aanmerking komt voor de BOSA subsidie, die een flink deel van de kosten kan dekken.

Zo zorgen we dat je sportveldverlichting aan de NOC*NSF normen voldoet

De NOC*NSF normen voor sportveldverlichting kennen is één ding, eraan voldoen is een vak apart. In de praktijk begint dat bij een lichtplan op maat. Daarin bepalen we eerst welke klasse voor jouw sport en niveau geldt, en vervolgens rekenen we uit hoeveel armaturen er nodig zijn en hoe ze gericht moeten worden om op alle vier de punten binnen de norm te blijven. Zo weet je vooraf zeker dat je veld straks wordt goedgekeurd, en niet pas achteraf.

Bij de uitvoering werken we met betrouwbare merken zoals Philips en AAA-LUX, die nauwkeurig te richten zijn en een hoge kleurweergave halen. Daarmee houd je niet alleen de verlichtingssterkte op peil, maar ook de gelijkmatigheid, de verblinding en de kleurweergave.

Na de installatie doen we een nameting. We controleren dan op het veld of de gerealiseerde waarden echt kloppen met wat de norm voorschrijft, want de praktijk wijkt soms af van de berekening. Die nameting is jouw bewijs dat de verlichting aan de klasse voldoet, en tegelijk de controle dat de lichthinder naar de omgeving binnen de perken blijft.

Ten slotte houden we de installatie op norm met goed onderhoud. De norm houdt daar al bij het ontwerp rekening mee via een onderhoudsfactor. Omdat verlichting in de loop van de jaren iets inlevert, verlichten we het veld van begin af aan net iets ruimer dan de norm minimaal vraagt, en met periodieke controle en onderhoud blijft het ook op langere termijn binnen de eisen. Zo voldoet je verlichting niet alleen bij de oplevering, maar jarenlang aan de norm.

Voldoet jouw sportveldverlichting aan de NOC*NSF normen?

Wil je zeker weten of je sportveldverlichting aan de NOC*NSF normen voldoet, of ben je van plan een nieuw veld aan te leggen? Plan dan een gratis adviesgesprek in. We bekijken je situatie, bepalen welke klasse voor jou geldt en maken een lichtplan dat op alle punten binnen de norm blijft.